تحلیل لثه و فک به فرایندی گفته می شود که در جریان آن، اطراف لثه از بین خواهد رفت. وظیفه ی اصلی این قسمت، محافظت از دندان ها می باشد. بنابراین با تحلیل این قسمت، کارکرد و کیفیت این ناحیه نیز دستخوش تغییرات و دگرگونی هایی خواهد شد. تحلیل فک سبب از بین رفتن بافت استخوان فک یا عقب نشینی می شود. در این مقاله قصد داریم به موضوع تحلیل لثه و فک بیشتر بپردازیم.
آشنایی با تحلیل لثه و فک
زمانی که تحلیل لثه و فک اتفاق می افتد، شکاف هایی میان دندان ها و خط لثه به وجود می آید. این امر موجب تجمع و رشد سریع باکتری ها خواهد شد. اگر این نوع تحلیل درمان نشود امکان دارد به بافت و ساختار استخوانی فک و دندان صدمه وارد شود.درباره ارتودنسی متحرک بخوانید.
در نتیجه ریشه دندان ها نیز درگیر آسیب می شود و امکان دارد دندان های بیمار از بین برود. این نوع تحلیل، بیماری خیلی شایعی محسوب می شود. بیشتر بیماران دلیل اصلی آن را نمی دانند، به خاطر این که این بیماری کم کم رخ می دهد. نخستین نشانه این تحلیل فرسودگی لثه و فک است. درباره دندان نهفته بیشتر بخوانید.
علاوه بر این امکان دارد بیمار یک دندان بلندتر از دندان طبیعی خود را مشاهده نماید. معمولا بیمارانی که این مشکل را دارند، یک شکاف در نزدیکی خط لثه خود حس می کنند.
تحلیل لثه چگونه شروع میشود؟
تحلیل لثه زمانی شروع میشود که بافت نگهدارنده اطراف دندان بهتدریج دچار آسیب شود. یکی از شایعترین دلایل آن تجمع پلاک میکروبی در لبه لثه است. وقتی این لایه تمیز نشود، التهاب ایجاد میکند و اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، اتصال طبیعی بین لثه و دندان ضعیف میشود. در این مرحله ممکن است فرد متوجه تغییر خاصی نشود یا فقط کمی خونریزی هنگام مسواک زدن داشته باشد.
با پیشرفت التهاب، لثه کمکم از سطح دندان عقب میرود و ریشه نمایان میشود. گاهی هم فشار زیاد هنگام مسواک زدن، استفاده از مسواک زبر، دندانقروچه یا حتی عوامل ژنتیکی در شروع این روند نقش دارند. اگر این مشکل به موقع کنترل نشود، میتواند به استخوان اطراف دندان هم آسیب برساند و شرایط را پیچیدهتر کند.
تحلیل فک به چه معناست و چه تفاوتی با تحلیل لثه دارد؟
تحلیل فک به کاهش تدریجی حجم و تراکم استخوان فک گفته میشود. این اتفاق زمانی رخ میدهد که استخوان به هر دلیلی تحریک کافی دریافت نکند یا در اثر عفونت و بیماری آسیب ببیند. از دست دادن دندان، بیماریهای پیشرفته لثه و برخی مشکلات سیستمیک میتوانند باعث کاهش بافت استخوانی شوند.
در مقابل، تحلیل لثه مربوط به عقبرفتن بافت نرم اطراف دندان است. در این حالت ریشه دندان نمایان میشود، اما لزوما در مراحل ابتدایی استخوان درگیر نیست. تفاوت این دو را میتوانید در جدول زیر ببینید:
| مورد مقایسه | تحلیل لثه | تحلیل فک |
|---|---|---|
| نوع بافت درگیر | بافت نرم اطراف دندان | استخوان فک |
| نشانه ظاهری | نمایان شدن ریشه دندان | کاهش ارتفاع یا حجم استخوان |
| علتهای رایج | التهاب لثه، مسواک نادرست، فشار زیاد | از دست دادن دندان، عفونت شدید، بیماریهای پیشرفته پریودنتال |
| شدت آسیب | در مراحل اولیه سطحیتر است | عمیقتر و ساختاریتر |
| تأثیر بر ظاهر صورت | بیشتر روی خط لثه اثر میگذارد | ممکن است فرم فک و صورت را تغییر دهد |
| روش تشخیص | معاینه بالینی | تصویربرداری رادیوگرافی |
| روند پیشرفت | تدریجی و قابل کنترل در مراحل اولیه | در صورت درمان نشدن میتواند گسترده شود |
| درمان | پیوند لثه، کنترل التهاب | پیوند استخوان، درمانهای بازسازی استخوان |
مهمترین علائم تحلیل لثه و فک
تحلیل لثه و فک در مراحل اولیه ممکن است بدون درد باشد و به همین دلیل بعضی افراد دیر متوجه آن میشوند. توجه به نشانههای ظاهری و تغییرات دهان میتواند به تشخیص سریعتر کمک کند.
| علائم تحلیل لثه | علائم تحلیل فک |
|---|---|
| بلندتر دیده شدن دندانها | لق شدن دندانها |
| نمایان شدن ریشه دندان | تغییر در نحوه قرارگیری دندانها |
| حساسیت به سرما و گرما | اختلال در جویدن |
| خونریزی هنگام مسواک زدن | کاهش ارتفاع استخوان اطراف دندان |
| ایجاد فاصله بین دندانها | تغییر فرم فک در مراحل پیشرفته |
| تغییر در خط لثه | مشکل در ثابت ماندن پروتز دندانی |
چه افرادی لثه هایشان تحلیل میرود؟
عواملی که موجب تحلیل لثه و فک می شود عبارتند از :
بیماری های لثه ای : بعضی از بیماران امکان دارد به علت ساختار ژن های خود به بیماری های لثه مبتلا شوند. تحقیقات نشان می دهد که 30 % از اشخاص به صورت ژنتیکی به این نوع بیماری ها مبتلا می شوند.
پوسیدگی دندان و دندان غایب: در بعضی از موارد اگر دندان فرد پوسیده باشد امکان دارد لثه تحلیل برود. در مواردی که فرد مبتلا یک یا چند دندان غایب دارد غذاها در تماس مستقیم با بافت لثه قرار می گیرند. این اتفاق در مدت زمان طولانی باعث تحلیل لثه و فک می شود.
بیماری های پریودنتال: عفونت های باکتریایی لثه موجب می شوند بافت لثه و استخوان از بین برود. این شرایط باعث لق شدن دندان فرد مبتلا می شود.
تغییرات هورمونی در زنان: بلوغ، بارداری و یائسگی می توان لثه را خیلی حساس تر کند و باعث می شود دندان ها در برابر فرسایش بسیار آسیب پذیرتر شوند.
مراقبت نکردن از دندان ها و جرم دندان ها: جرم دندان ها سبب تشکیل ماده سختی روی دندان ها می شود که موجب این نوع تحلیل می شود. استفاده از نخ دندان، مسواک و شستشوی منظم با دهان شویه سبب از بین رفتن باکتری های روی دندان می شود.
مسواک زدن به حالت تهاجمی دندان ها: اگر دندان هایتان را بسیار سریع و محکم مسواک بزنید، این کار باعث می شود مینای دندان شما از بین برود و لثه ها به عقب کشیده شود.
جلوگیری از تحلیل لثه و فک
به یاد داشته باشید مناسب ترین و راحت ترین راه برای پیشگیری از تحلیل لثه و فک ، مراقبت از دهان و دندان می باشد. سعی کنید در روز دو بار مسواک بزنید، نخ دندان را فراموش نکنید. سالانه حداقل دو بار به دندانپزشک مراجعه نمایید. اگر ساییده شدن دندان شما، علتی جز فرسودگی لثه و فک نداشته باشد می توانید درباره آن با دندانپزشک خود صحبت کنید. شیوه های دیگر برای پیشگیری از تحلیل لثه و فک شامل موارد زیر می شود:
- داشتن رژیم غذایی متعادل و سالم
- ترک کردن سیگار
- درمان تحلیل لثه و فک
تحلیل لثه و فک را می شود در مراحل اولیه با جرم گیری دندان ها درمان نمود. در این شیوه پلاکی که روی سطوح و دندان ها جمع شده اند خیلی با احتیاط کنار گذاشته می شود. جرم گیری فلپ باز و طرح ریزی ریشه در درمان این نوع تحلیل استفاده می شود.
در این شیوه، دندانپزشک از راه جراحی لثه بافتی که آسیب دیده را جمع می کند. پس از آن باکتری های مضر را از شکاف های دندان خارج می نماید. در آخرین مرحله بافت لثه را به درستی روی ریشه دندان محکم می نماید.
تحلیل استخوان فک چگونه رخ می دهد؟
تحلیل لثه و فک پیش از تحلیل استخوان فک اتفاق می افتد. به طور معمول در اثر از بین رفتن یک دندان یا چند دندان و تماس غذاها با لثه تحلیل استخوان فک اتفاق می افتد. استفاده کردن از دندان مصنوعی نیز در مدت زمان طولانی در تحلیل استخوان فک بی تاثیر نیست. اگر مراقبت از دندان ها را در برنامه خود داشته باشید می توانید تا حد زیادی از تحلیل استخوان فک خودداری نمایید. برای آشنایی با بهترین متخصص ارتودنسی در تهران این مطلب را مشاهده کنید.
تاثیر پیوند استخوان در تحلیل استخوان فک
در درمان تحلیل لثه و فک اگر استخوان پشتیبان دندان ها در اثر فرسودگی لثه از دست رفته باشد، شیوه ای برای بازسازی استخوان و بافت از دست رفته پیشنهاد می شود. نخستین گام این است که در ناحیه لثه فلپ زده می شود. پس از آن یک ماده احیا کننده مثل غشا برای بازسازی طبیعی استخوان فک به کار گرفته می شود.
روشهای تشخیص تحلیل استخوان فک
تحلیل استخوان فک روندی تدریجی دارد و در بسیاری از مواقع بدون درد یا علامت واضح پیشرفت میکند. به همین دلیل تشخیص آن نیازمند بررسی دقیق بالینی و استفاده از روشهای تصویربرداری تخصصی است تا میزان کاهش بافت استخوانی بهدرستی مشخص شود.
معاینه بالینی دهان و لثه
در اولین مرحله، دندانپزشک وضعیت دندانها و بافت اطراف آنها را بهطور کامل بررسی میکند. لق شدن دندان، تغییر در نحوه قرارگیری آنها یا پایین رفتن سطح لثه میتواند نشانه کاهش حمایت استخوانی باشد. همچنین وجود التهاب یا فاصله غیرعادی بین دندانها مورد توجه قرار میگیرد. این ارزیابی دید اولیهای از وضعیت بافت نگهدارنده ایجاد میکند و مشخص میکند که آیا نیاز به بررسیهای تکمیلی وجود دارد یا خیر.
رادیوگرافی پانورامیک (OPG)
این نوع عکسبرداری تصویری کلی از فک بالا و پایین ارائه میدهد و امکان بررسی ارتفاع استخوان در اطراف دندانها را فراهم میکند. کاهش سطح استخوان نسبت به حالت طبیعی در این تصاویر قابل مشاهده است. پزشک میتواند وضعیت کلی ساختارهای دهان، ریشهها و حتی مفصل فک را ارزیابی کند. این روش برای تشخیص گستردگی تحلیل بسیار کاربردی است و بهعنوان پایه بررسیهای تصویری استفاده میشود.
عکس پریاپیکال
در این روش تمرکز بر یک یا چند دندان مشخص است و جزئیات اطراف ریشه با دقت بیشتری دیده میشود. اگر تحلیل در یک ناحیه محدود اتفاق افتاده باشد، این تصویر کمک میکند میزان آسیب بهصورت دقیقتر مشخص شود. تغییرات ظریف در استخوان اطراف ریشه که در عکسهای کلی کمتر دیده میشود، در این نوع تصویربرداری واضحتر است. اطلاعات بهدستآمده نقش مهمی در انتخاب شیوه درمان دارد.
سیتیاسکن سهبعدی (CBCT)
این فناوری تصویر سهبعدی و بسیار دقیقی از استخوان فک ارائه میدهد. حجم، عرض و تراکم استخوان بهصورت عددی قابل ارزیابی است و پزشک میتواند میزان واقعی کاهش بافت را اندازهگیری کند. در مواردی که برنامهریزی برای ایمپلنت یا جراحی بازسازی مطرح باشد، این روش اهمیت ویژهای دارد. دقت بالای آن باعث میشود تصمیمگیری درمانی با اطمینان بیشتری انجام شود.
اندازهگیری عمق پاکت لثه
با استفاده از ابزار مدرج مخصوص، فاصله بین لثه و دندان اندازهگیری میشود. افزایش این فاصله میتواند نشاندهنده از بین رفتن بخشی از استخوان نگهدارنده باشد. ثبت این اعداد در جلسات مختلف به پزشک کمک میکند روند تغییرات را پیگیری کند. این روش در کنار تصویربرداری، تصویر کاملتری از وضعیت بافتهای اطراف دندان ارائه میدهد.
بررسی سوابق پزشکی و دندانی
اطلاعات مربوط به سابقه بیماریهای لثه، کشیدن دندان، ابتلا به دیابت یا مصرف دخانیات میتواند سرنخهای مهمی درباره علت کاهش استخوان بدهد. برخی داروها و شرایط سیستمیک نیز بر تراکم استخوان اثر میگذارند. بررسی دقیق این موارد کمک میکند علت زمینهای شناسایی شود و از پیشرفت بیشتر آسیب جلوگیری گردد. ترکیب این اطلاعات با یافتههای بالینی و تصویربرداری، تشخیص را کاملتر میکند.
محافظت از لثه با پیوند استخوان فک
در درمان تحلیل لثه و فک پس از پر کردن حفره دندان با یک ماده ژلاتینی، سطح آن کاملا پوشانده می شود. اسفنج ژلاتینی باعث استحکام بخشیدن به ماده استخوانی می شود. همچنین بافت لثه را بازسازی می کند. این روش به طور میانگین 90% از تحلیل استخوان و لثه پیشگیری می نماید. در این روش بیمار بعد از 10 هفته ایمپلنت خود را دریافت می کند. درباره درمان اورجت بخوانید.